Bin Netle Değil, Minnetle

Çocuklarımız büyürken elimizde görünmez cetveller var. Kaç? İle başlayan sorular sorup sınavlarını, notlarını, başarılarını, gelecek ihtimallerini ölçüyor ve onları hayata hazırladığımızı düşünüyoruz. Fakat sormayı unuttuğumuz başka sorular var. Mesela "Bugün seni en çok mutlu eden şey neydi?" "Bugün neyin kıymetini anladın?" gibi. Bence bizim kaybımız aktaramadıklarımızla başlıyor. Değerler eğitimini verememek bunlardan biri. Çocukların zihnini ne kadar bilgiyle doldurursak dolduralım, sahip olduğu hayatın kendiliğinden kurulmadığını hissettiremezsek çok şey bilen ama geçmişiyle bağı zayıf insanlar yetiştiririz. Buradaki mesele tarih bilip bilmemek de değil. Çocuklar Çanakkale'nin tarihini ezberleyebilir, Millî Mücadele sorularının hepsini doğru cevaplayabilir, savaşların nedenlerini ve sonuçlarını sıralayabilirler. Ancak bütün bunların kendi hayatına nasıl ulaştığını düşünemiyorlarsa tarih çok uzaktadır... Ne yazık ki tarih bazen olmuş bitmiş şeylerin toplamı gibi algılansa da gerçekte üzerinde yürüdüğümüz zeminin altında duran görünmez katmandır. Toplumları bir arada tutan sınırlardan çok ortak hatırlama biçimleridir. Her kuşağın yaşadıklarını sonraki kuşaklara anlam olarak aktarabilmesi bu yüzden önemlidir. Bağ kopunca geçmiş ortadan kalkmasa bile kökler kurur. Kökleri kuruyan dal yeşerir mi? Kökleri kuruyan insan bastığı toprağın altında kimlerin yattığını fark edebilir mi? Eğitimimizin belki de en büyük açmazlarından biri burada: Çocuğa geçmişi öğretiyoruz ama geçmişle karşılaştırmıyoruz. Vatanı anlatıyoruz ama bedelini göstermiyoruz. Sonra 19 Eylül geliyor. Gaziler Günü... Meydanlar hazırlanıyor, çelenkler taşınıyor, protokol yerini alıyor, konuşmalar yapılıyor. Elbette milletlerin törenlere, sembollere ve ortak anma günlerine ihtiyacı var. Fakat tören, hafızanın kendisi mi? Bazen bir tören öylesine alışılmış biçimde tekrarlanır ki hatırlamak için yaptığımız şey, farkında olmadan unutmanın en düzenli şekline dönüşür gibi. Çocuk gelir, bekler, alkışlar ve gider. Peki içinde ne kalır? Ben bir çocuğun Gaziler Günü'nde uzun konuşmalar dinlemesinden çok, bir gazinin karşısına oturmasını isterdim. Kürsüsüz, mikrofonsuz, hazırlanmış cümlelerin olmadığı bir yerde… Çocuk gazimize, "Kaç yaşındaydınız?" diye sorsa. "Anneniz sizi uğurlarken ne söyledi?" Ve belki en insani soruyu "Korktunuz mu?" Çünkü kahramanlığı çocuklara korkusuzluk diye anlatmak, insanı hikâyeden çıkarmaktır. Oysa cesaret korkuya rağmen insanın bulunduğu yeri terk etmediği, değerlerin korkuya galip geldiği yerde başlar. Çocuklar diyorum ders kitabının sayfasında okumak yerine tarihimizi, değerlerimizi yaşayan bir insanın yüzünde görse…Belki o zaman "gazi" kelimesi zihinde tören sözcüğü olmaktan çıkar. Öyle ya gazi, tarihin insan bedeninde ve hafızasında bıraktığı canlı izdir. Büyük siyasi kararların, haritalarda çizilen sınırların, kitaplarda birkaç satırla anlatılan çatışmaların bir insan hayatında neye dönüştüğünü gösterir. Tarih sonucu yazar bedeli ise insan taşır. Minnet de tam burada anlam kazanır. Minnet, çocuğun omzuna geçmişin yükünü bırakmak anlamına gelmez. Gelen nesillere sürekli borçlu olduğunu söylemek anlamına da gelmez. Minnet, kişinin sahip olduğu hayatın yalnız kendi zamanının eseri olmadığını kavrayabilmesidir. Kendinden önce yaşayanların emeğinin, fedakârlığının ve kayıplarının kendi hayatına kadar uzandığını fark etmesidir. Farkındalıktır. Yıllardır değerler eğitimi başlıkları açıyoruz. Vefa, sorumluluk, saygı, fedakârlık… Fakat değerler anlatıldıklarında kolayca kelimeye dönüşür. Vefa tahtaya yazılarak öğrenilmez unutulmaması gereken bir insan gerçekten unutulmadığında öğrenilir. Sorumluluk tanımı ezberletilerek yerleşmez insan, kendisine bırakılanın kıymetini fark ettiğinde başlar.

Çocuk yaşadığı şehirdeki anıtın önünden geçerken oradaki ismin kim olduğunu merak ediyorsa, şehitlikte taşların üzerindeki yaşlara bakıp birkaç saniye susuyorsa, bir gazinin cümlesinin ortasında neden durduğunu hissedebiliyorsa tarih artık onun için bir ders değildir. Hayatının öncesidir, hayatın kendisidir. İnsan kendi hayatının öncesini fark ettiği gün, kendisini dünyanın başlangıcı sanmaktan vazgeçer. Çocuklarımız elbette yüksek puanlar alsınlar. Dünyayı tanısınlar, yabancı diller öğrensinler, bilim üretsinler, teknolojiyi kullanan değil geliştiren kuşaklar olsunlar. Bizden daha ileri gitsinler. Ancak ileri gitmek, geride ne olduğunu unutmak anlamına gelmesin. Sadece başarıyı öğrenmiş bir kuşağın neye sahip olmak istediğini biliriz asıl mesele neyin kıymetini bileceğidir. Sınavlar biter. Puanlar unutulur. Diplomalar bir gün çekmeceye girer. Fakat çocukken bir insanın yüzüne bakıp kendisine kadar ulaşmış fedakârlığın izini gören insan, o bakışı kolay kolay unutmaz. Belki 19 Eylül'de çocuklarımıza bırakmamız gereken içlerinde uzun süre yaşayacak bir sorudur"Benden önce benim için bir şey bırakanlar oldu. Peki ben benden sonrakilere ne bırakacağım?" Çocuklar kendilerine bu soruyu soracak şekilde yetiştirilirse tarih ezber olmaktan çıkar, sorumluluğa dönüşür.Çocuklarımızı bin netle değil, minnetle yetiştirmeliyiz. Başarı saydığımız netler yani doğru cevaplanan soruların istatistiksel sayısı çocuğun ne kadar bildiğini gösterir.Minnet ise bildikleriyle nasıl bir insan olacağını belirler. 

Bu bilinçle, başta Gazi Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere tüm gazilerimizin 19 Eylül Gaziler Günü'nü saygı, hürmet ve tükenmez bir minnetle kutluyorum.